In het artikel evidence based onderwijs besteedde ik er al aandacht aan; het probleem van de richting van causaliteit en het effect daarvan op het onderwijs. Keer op keer kom ik dit dilemma tegen in artikelen over ontwikkeling en onderwijs. De meest fnuikende exponenten van dit verschijnsel vind ik de ‘puur wetenschappelijke’ inzichten die we over ons uitgestort krijgen vanuit de psychologie en neurologie. Nu ben ik te nuchter om achter elke zweefmolen aan te hobbelen die de woorden ‘quantum’ en ‘hersengolven’ in één zin gebruikt maar dingen voetstoots aannemen omdat ze het predicaat ‘wetenschappelijk’ hebben gaat mij ook te ver. Een echte scepticus zal altijd doorvragen.

Puur om de omvang van het probleem aan te geven geef ik een aantal voorbeelden waarover men zich eens flink achter de oren moet krabben:

• Hebben kinderen een hekel aan leren  en moeten ze daarom naar school of krijgen ze een hekel aan leren omdat ze naar school moeten?
• Is school een voorwaarde voor succes of hebben we van school een voorwaarde voor succes gemaakt?
• Zijn pubers opstandig, lastig en snel afgeleid door hun ontwikkeling en moeten ze daardoor beperkt worden of beperken we hun ontwikkeling waardoor ze opstandig, lastig en snel afgeleid worden?
• Nemen kinderen weinig verantwoordelijk omdat ze er niet geschikt voor zijn of maken we kinderen ongeschikt voor het nemen van verantwoordelijkheid door het ze te onthouden?

‘Zo is het nu eenmaal!’

Dit zijn er slechts een paar fundamentele vragen die naar mijn weten bijna nooit serieus onderzocht zijn. Omdat mensen in het algemeen – en wetenschappers daarom niet minder – uitgaan van just-so stories (zo-is-het-nu-eenmaal verhalen). Kinderen moeten nu eenmaal naar school, leren is niet leuk, zonder discipline van buitenaf beland je in de goot,  etc, etc. ZO IS HET NU EENMAAL. In reacties op blogs, nieuwsartikelen, maar ook in interviews met zogenaamde ‘experts’ hoor je keer op keer dezelfde dooddoeners. Reacties op Laura Dekker die een wereldreis wil gaan maken luiden vaak “alle kinderen moeten nu eenmaal naar school!” En een onderwijskundige die gevraagd wordt naar zijn mening over ontscholing reageert voorspelbaar met “zonder regulier onderwijs kom je later in de problemen“. Waarom? Omdat het nu eenmaal zo is! Het is alsof de ondergeschiktheid van kinderen en de vanzelfsprekendheid van schools onderwijs natuurkundige wetten zijn; onveranderlijk en absoluut. En daar zit nu precies het probleem.

Is er ook bewijs voor?

Als deze just-so stories  inderdaad onveranderlijk en absoluut waren dan zou dat uit de praktijk moeten blijken. Dan zouden er geen democratisch scholen kunnen bestaan, dan zou thuisonderwijs rampzalige gevolgen moeten hebben en zouden kinderen nooit competenter kunnen zijn dan volwassenen. En dan zou wetenschappelijk onderzoek  dit telkens moeten bevestigen, overal en altijd, toch? Maar dat is dus niet het geval. Democratisch scholen bestaan al 150 jaar met groot succes[1], thuisonderwijs blijkt juist betere resultaten te hebben dan schoolonderwijs[2] en in de VS blijken minstens zeven miljoen kinderen competenter dan de helft van de volwassen populatie[3]. Exit just-so stories!

Kistkalveren en kistkinderen

Het is dus zaak alle just-so stories te ontmaskeren als on-wetenschappelijke vooroordelen. En om onderzoek dat deze vooroordelen als vertrekpunt neemt te falsificeren.  Scholieren uit het regulier onderwijs als enigste populatie  gebruiken voor onderzoek naar het gedrag en de ontwikkeling van kinderen is net zo beperkt als onderzoek naar de motoriek van kalveren in een opfokstal. Zoals ik in evidence based… al stelde: exclusief onderzoek naar kistkalveren zal als resultaat hebben dat kalveren te zwakke poten hebben om te kunnen lopen en dus in kistjes horen. Geen bioloog die zo’n resultaat zal accepteren maar in het onderwijs extrapoleren we dit soort bevindingen echter voortdurend naar alle kinderen. Omdat veel kinderen na tien jaar regulier onderwijs lui, achterbaks en gedemotiveerd zijn gaan we er van uit dat dit komt door het kind-zijn. En dus maken we regels die discriminerend zijn tegenover kinderen omdat ze de onderlinge verschillen in achtergrond, opvoeding en schoolsituatie niet erkennen, en wat stuitender is, die wetenschappelijk onderzoek negeren ten gunste van just-so stories.

Houd rekening met het democratisch onderwijs!

Elke generaliserende opmerking of bewering over kinderen, hun leergedrag, hun ontwikkeling, hun biologie zal gepareerd moeten worden met de tegenvraag:

heeft u ook rekening gehouden met het democratisch onderwijs en het thuisonderwijs? Nee? Dan mag u met uw onderzoek terug naar de tekentafel, want anders valt niet uit te sluiten dat de verschijnselen een gevolg zijn van de omgeving.

Het veranderen van een paradigma kost tijd, maar is uiteindelijk niet tegen te houden. And that is just-so!