Zembla: de ADHD-hype

Boem! Hopelijk gaat de Zembla documentaire ‘de ADHD- hype‘ dit effect hebben op het massaal voorschrijven van zware medicatie aan tamelijk willekeurige kinderen. Op dit blog heb ik al regelmatig en uitvoerig aandacht besteed aan de manier waarop met name het onderwijs aanstuurt op het diagnosticeren van kinderen. In het blog van Peter Gray “hoe beoordeel je wat normaal is…‘ en ook in mijn filmpje over mijn zoontje J.D. ‘waarom democratisch-onderwijs‘ komt duidelijk hetzelfde beeld naar voren als in deze documentaire; er wordt te snel, te vaak en vaak onterecht uitgegaan van een psychische stoornis, terwijl andere factoren (organisatie van het onderwijs, voeding, gezin, omgeving, etc. ) niet of nauwelijks in overweging worden genomen.

Klik hier voor de uitzending of kijk hieronder indien je browser silverlight ondersteunt.

Kritiek op Zembla terecht maar niet fundamenteel

Op twitter was vooral veel kritiek te lezen op de wijze waarop zembla een aantal dingen voor het voetlicht bracht. En ik kan mij aansluiten bij het feit dat door middel van creatieve  montage en suggestieve vraagstelling niet iedereen even fair en balanced aan het woord kwam maar dat doet weinig tot niets af aan ernst van de onderliggende problematiek. De psychiater A. Frances, hoofdredacteur van de DSM-IV is geen wichelroedeloper uit Bavel om maar wat te noemen. Hij zegt ondubbelzinnig dat de DSM-IV tot te ruime diagnose criteria heeft geleid en dat het met DSM-V waarschijnlijk nog erger wordt. Het is precies dit stuk dat aantoont dat er geen sprake is van een “complot” maar van het ongelukkigerwijze samenvallen van beleidsmatig falen (te ruimte criteria), de crisis in het onderwijs, commerciële belangen en de goede bedoelingen van kinderartsen en psychiaters.

‘Willen helpen’ vaak contraproductief

Wat betreft de laatstgenoemde, zij hebben het gevoel kinderen te “helpen” met deze medicatie, omdat ze daarna vaak beter hun huiswerk kunnen maken, geconcentreerder zijn etc. Er is een probleem op school, de medicatie helpt en dus is het probleem opgelost. Wetenschappelijk snijdt zo’n benadering natuurlijk geen hout want op deze wijze is onthoofding ook een adequaat  middel tegen hoofdpijn. Een aantal van de genoemde voordelen door patienten zoals langer doorgaan bij vermoeidheid en hogere concentratie (twee verslagen in één dag schrijven) komen verrassend overeen met de redenen dat mensen vaak naar illegale – aan methylfenidaat verwante – middelen als cocaïne grijpen. Vermoeidheid of weerzin tegen bepaald werk lijkt mij geenszins een stoornis. Het is bijzonder laakbaar dat  artsen zich niet bewust zijn van het feit dat symptoombestijding niet in het belang is van de de patiënt. Iemand met een spijker in zijn voet kun je wel elke dag een verdoving geven en hopen dat het overgaat, maar waarschijnlijk is het niet. Het toont helaas aan dat veel mensen die in onze samenleving op een voetstuk worden geplaatst omdat ze cognitief goed presteren -zoals artsen en psychiaters – helaas niet beschikken over creatieve intelligentie; het vermogen om complexe problemen te begrijpen.

ADHD: ernstige stoornis of normale variatie?

Zonder te pretenderen dat het klinische ADHD onderzoek onzin is lijkt het mij goed om de maatschappelijke discussie op een ander te vlak te voeren. Homoseksualiteit is een vergelijkbaar verschijnsel omdat het zowel een fysiologische als culturele basis kan hebben. Homoseksuelen komen ook vaak in de knoei met hun omgeving en hebben vaker dan anderen psychische klachten. De discussie hierover is echter van volstrekt ondergeschikt belang aan de nadruk op de acceptatie van homoseksualiteit als een normale variatie.  Er is geen massa-psychose om homo-seksualiteit op te sporen onder kinderen, of om ze hiervoor te behandelen – nog los van de vraag of dit kan – gelukkig. De definitie “stoornis” is dus vooral een cultureel gegeven. ADHD verdient eenzelfde status; als normale variatie die voort kan komen uit zowel genetische als omgevingsfactoren en waarbij acceptatie en niet medicatie het leidende principe zou moeten zijn. Een kind dat niet graag schoolwerk maakt, brutaal is of snel afgeleid is niet gek, maar het verdient een betere school; een omgeving waar het geprikkeld wordt, zijn eigen weg kan kiezen en gewaardeerd wordt om zijn talenten. Zulke scholen bestaan (zie democratische scholen), maar ze zijn helaas niet de norm.

Om de grootste problemen rond ADHD even samen te vatten:

Medicatie en diagnosticering waren oorspronkelijk bedoelt voor een kleine groep mensen met zware problemen, en zouden alleen met de grootste terughoudendheid moeten worden toegepast. Men heeft bij het opstellen van de verruimde DSM-IV criteria onderschat hoe erop gereageerd zou worden.

Het naakte feit dat een kind met medicatie beter presteert op school wil niet zeggen dat het kind een stoornis heeft. Ons beeld van het “normale” kind is sterk aan het afkalven. Volgzaamheid en voorbeeldigheid zijn geen vanzelfsprekende eigenschappen.

De meeste scholen houden geen rekening met de natuur van kinderen. De praktijk van scholen berust niet op pedagogisch wetenschappelijke, maar op organisatorische  motieven en oude, inmiddels achterhaalde denkbeelden over leren en motivatie.

Scholen pushen te veel om kinderen te laten onderzoeken. Ouders voelen zich gedwongen om hun kind te laten diagnosticeren.

De gangbare psychiatrie richt zich primair op medicatie, en weinig op leefstijl en omgeving.

De positivistische inslag “meten=weten” laat te weinig ruimte voor reflectie. Er is een instrument (DSM-IV) en dat meet iets, maar wat?  Wat is ADHD? Waarom hebben opeens zoveel mensen het? Wat is de biologische oorzaak? Wat zijn de historische en antropologische verklaringen?

Er is onvoldoende terugkoppeling. Dr. A. Frances zegt dat hij een grote fout heeft gemaakt, maar de nieuwe redacteuren gaan op de ingeslagen weg verder. Waar zit de noodrem?

De oplossing is paradoxaal

We hebben een brede beweging nodig van mensen met (kennis van) ADHD die op willen komen voor het recht om niet gediagnosticeerd, gemedicaliseerd en gestigmatiseerd te worden. Het recht om als normale variatie gezien te worden en dus ook het recht op passend onderwijs. Hopelijk heeft dit progamma daar aan bijgedragen.

Tot slot: ik heb de domein naam http://no-meds.nl (woordspeling op geen medicatie en nomadisch) geclaimd om een blog te starten over niet medicinale oplossingen voor problemen met ADHD en ook de boodschap over te brengen dat milde ADHD een evolutionaire  aanpassing is die erkenning en acceptatie verdient. Wie interesse heeft hieraan mee te werken kan reageren via contact.